Historia zespołu „Podhale - grupa spiska z Jurgowa”

Początki pierwszego jurgowskiego zespołu sięgają jeszcze czasów sprzed II wojny światowej, kiedy to latach około 1936 - 1937 Jan Pluciński, zebrał grupę młodych osób oraz sam ułożył dla nich program tańców. Nie ma szczegółowych informacji dotyczących starego jurgowskiego zespołu, wiadomo jedynie, że występował w kilku miastach w Polsce, m.in. w Zakopanem w 1937 r. podczas Święta Gór. Natomiast w 1939 r. podczas zjazdu góralskiego w Zakopanem wspólnie góralami z Jaworzyny wystawił „Jaślicki spiskie”.

Walenty PlucińskiPowstanie zespołu, który działa w Jurgowie do chwili obecnej, miało miejsce w 1953 roku. Założycielem oraz pierwszym kierownikiem był naczelnik jurgowskiej poczty – Walenty Pluciński, który napisał teksty niektórych przyśpiewek oraz ułożył do nich melodie. Jest on również autorem wspaniałych wierszy i widowisk, m.in. „Prządki” i „Turoń” oraz sztuki „Dwie żmije”, która zdobyła pierwszą nagrodę na eliminacjach powiatowych, a następnie wojewódzkich w Krakowie.

Do zespołu wstąpiło wielu młodych ludzi. Opiekę nad nim, również sponsorską, sprawowała Cepelia (Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego), a formalnie zespół działał przy Podhalańskiej Spółdzielni Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w Nowym Targu.

WystępW latach 1955 - 1983 wraz z grupami: podhalańską z Bukowiny Tatrzańskiej, orawską z Jabłonki i pienińską z Krościenka tworzył jeden wielki zespół Podhale. Zespół występował na wielu imprezach w kraju, m.in. na: 10–leciu Polski Ludowej i V Światowym Festiwalu Młodzieży i Studentów pod hasłem „Pokój dla wszystkich” w Warszawie (1955 r.), I Międzynarodowym Kongresie Muzykologów (1960 r.), FIS-ie w Zakopanem (1962 r.), Centralnych Dożynkach, Cepeliadach. Pierwsi członkowie zespołu z uśmiechem wspominają występ w Krakowie, kiedy to podczas wspólnego tańca zbójnickiego załamała się scena. Poza granicami występował w: Algierii, Austrii, Belgii, Bułgarii, Holandii, Francji, Macedonii, Niemczech, Rosji, Słowacji, Szwecji, na Ukrainie, Węgrzech, Włoszech i w USA.

W 1956 roku po rezygnacji Walentego Plucińskiego z funkcji kierownika, jego dzieło kontynuował Józef Pilch, który równocześnie był kierownikiem placówki Cepelii w Jurgowie. W 1960 roku w Łodzi odbyły się nagrania do Telewizji Polskiej widowiska „Prządki” (program opracowany przez Walentego Plucińskiego, ukazujący obrzęd przędzenia lnu). W tym samym roku grupa uczestniczyła w wyjeździe do Francji.


W latach 1974 - 1988 zespół prowadził Józef Wojtas. Był to czas odznaczający się licznymi wyjazdami krajowymi i zagranicznymi, a także zdobyciem wielu nagród i wyróżnień. W 1985 r. za obrzęd „Ogrywanie Mojek” zespół zdobył: Złote Serce na Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Góralskich w Żywcu, Srebrną Ciupagę na Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem w kategorii zespołów prezentujących folklor autentyczny, Złotego Smoka na Przeglądzie Zespołów Cepeliowskich podczas Targów Sztuki Ludowej w Krakowie. W 1986 r. otrzymał Nagrodę Specjalną za najlepszą prezentację tańca obrzędowego w Rzeszowie oraz pierwsze miejsce i nagrodę publiczności na Ogólnopolskim Przeglądzie Dorobku Kulturalnego Wsi w Przytocznej. W roku 1987 TVP do cyklu „Zwyczaje i obrzędy” nakręciła program „Mojki w Jurgowie” z udziałem członków zespołu regionalnego. Zespół został też uhonorowany nagrodą II stopnia od wojewody nowosądeckiego w dziedzinie upowszechniania kultury. W 1988 r. grupa jurgowska wzięła udział w Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem z programem „Wkupuwanie do parobkók”. W tym samym roku otrzymała nagrodę im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej” (jest to najwyższe odznaczenie w dziedzinie kultury ludowej przyznawane osobom, instytucjom i organizacjom wspierającym rodzimą kulturę).

Początkiem lat 90 – tych zespół prowadzili i jego sprawami zajmowali się kolejno: Lucyna Ciągwa, Jan Sołtys, Józef Górka, Lucyna Maciczak, Andrzej Tybor oraz Tomasz Wojtas, który był kierownikiem w latach 1995 – 2001. Aktualnie funkcję tę sprawuje Bogusław Baran, który od 1998 r. zajmuje się sprawami administracyjnymi grupy.

Muzykę dla jurgowskiego zespołu tworzyła najpierw rodzina Młynarczyków z Czarnej Góry, a następnie po śmierci prymisty Wojciecha Młynarczyka w 1986 r. przygrywała rodzina Dziadoniów z Rzepisk. Od 1993 r. roku zespołowi przygrywa kapela z Jurgowa pod przewodnictwem Tomasza Wojtasa.


Od końca lat 90-tych zespół jurgowski wziął udział w wyjazdach krajowych i zagranicznych, w których odwiedził: Macedonię, Grecję, dwukrotnie Bułgarię, kilka razy Słowację, a także Poznań, Sanok, Katowice, dwukrotnie Sopot, Milówkę, Łapy, Kęty, Kielce, Racławice. Oprócz tego Jurgowianie corocznie uczestniczą w imprezach takich jak: Spiskie Zwyki oraz Spiska Watra w Niedzicy, Karnawał Góralski i Sabałowe Bajania w Bukowinie Tatrzańskiej, Cepeliowskie Targi Sztuki Ludowej w Krakowie. Należy również dodać, że w 1997 r. zespół wziął udział w nagraniach do radia audycji „Tańce Polskie-Spisz”.

W 2006 r. podczas Ogólnopolskiego Przeglądu Zespołów Góralskich w Żywcu, zespół został wyróżniony Nagrodą Publiczności i zakwalifikowany do udziału w Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem. Podczas tego festiwalu zdobył wyróżnienie w postaci Parzenicy.

Równolegle do dużego zespołu działa szkolny zespół Małe Podhale – grupa spiska z Jurgowa. Zespół powstał w 1955 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora szkoły podstawowej w Jurgowie – Adama Sawicza oraz Walentego Plucińskiego. W 1958 roku wszedł w skład Międzyszkolnego Zespołu Pieśni i Tańca Małe Podhale, skupiającego grupy z Jurgowa, Jabłonki i Białego Dunajca. Kierownikiem scalonego zespołu został Andrzej Haniaczyk (pochodzący z Jurgowa). Grupa jurgowska razem z Małym Podhalem może poszczycić się licznymi wyjazdami oraz sukcesami, tak w kraju, jak i zagranicą.